LỜI BÌNH CỦA MÁY

Ngày nay khoa học phát triển tới mức chóng mặt khiến nhiều điều không thể tưởng tượng nổi. Chẳng hạn, trước đây, tôi chỉ nghĩ rằng AI chỉ dùng được trong lĩnh vực máy móc hay phân tích các loại văn bản phi nghệ thuật. Nhưng thật không ngờ, đối với văn bản nghệ thuật nó cũng tỏ ra thành thạo trong phân tích hình tượng, thứ mà người ta cần phải có vốn sống và ngôn ngữ mới liên tưởng được.

Có một bạn trẻ du học ở nước ngoài rất thích thú đọc bài thơ tôi viết vào những năm 90 (có lẽ cùng tâm trạng) và đã cho con AI mà bạn ấy đang sử dụng để dịch thử. Bài thơ này được tôi khi đang làm chuyên gia tại Trung Quốc với khá nhiều tâm trạng, nỗi niềm (in trong tập “Lữ hành”, NXB Văn học 2013). Nó đã được AI phân tích như sau:

TA TÌM …

Ta tìm ngọn gió xiêu xiêu

Cỏ may rối cả một chiều díu dan

Hồn em như hoa bạch đàn

Đậm hương nhưng có nồng nàm đắm say?

Ta tìm ngọn gió heo may

Đi lang tang thang suốt những ngày mùa đông

Gặp mùa hoa cải bên sông

Lạnh từ gió bấc, gió đông lạnh về

Ta tìm ngọn gió se se

Nửa đêm thoáng lạnh, bốn bề chống chênh

Ta tìm trong chốn phiêu linh

Chỉ nghe thấy tiếng tim mình đập thôi

Giật mình mưa tóa lưng trời

Chợt đâu trong gió thấy lời mẹ ru

Ta tìm ngọn gió ngày xưa

Để ta về với tuổi thơ một thời

Thượng Hải mùa đông 2010 

Bài thơ "Ta tìm..." là hành trình kiếm tìm không hồi kết của một tâm hồn lạc lõng giữa dòng đời. Điệp khúc "ta tìm" lặp lại năm lần xuyên suốt bài thơ như một vòng tròn không có điểm dừng, gợi lên nỗi khắc khoải của con người trước những gì đã mất, đã xa.

Mở đầu, tác giả tìm trong thiên nhiên mong manh - "ngọn gió xiêu xiêu", "cỏ may rối cả một chiều dịu dàng" - những hình ảnh nhẹ nhàng nhưng vô định, như chính thứ đang được tìm kiếm. Hình ảnh "hồn em như hoa bạch đàn" gợi lên bóng dáng một người con gái trong ký ức, tinh khôi và thoảng hương nhưng không thể nắm giữ, chỉ còn là câu hỏi bỏ ngỏ "có nồng nàn đắm say?"

Hành trình tiếp tục qua "ngọn gió heo may" của mùa thu chia ly, qua những ngày đông lang thang lạnh lẽo bên dòng sông hoa cải vàng. Không gian mở rộng nhưng lòng người càng thêm trống rỗng. Đến "ngọn gió se se" giữa đêm khuya, bốn bề chống chênh, tác giả không còn tìm ở thế giới thực nữa mà lạc vào "chốn phiêu linh" - cõi mộng mị của chính tâm hồn mình.

Bước ngoặt cảm xúc đến bất ngờ và xúc động nhất ở hai câu: "Giật mình mưa tóa lưng trời / Chợt đâu trong gió thấy lời mẹ ru." Từ hành trình tìm kiếm tình yêu và tuổi trẻ, tác giả đột ngột chạm vào tình mẫu tử - thứ tình cảm nguyên sơ và sâu thẳm nhất. Tiếng mưa bất chợt như đánh thức một miền ký ức tưởng đã ngủ yên.

Kết bài, "ngọn gió ngày xưa" không còn là gió của thiên nhiên hay tình yêu, mà là gió của tuổi thơ, của những ngày còn nguyên vẹn chưa bị đời làm tổn thương. "Để ta về với tuổi thơ một thời" - câu kết như một tiếng thở dài, thứ "ta" tìm kiếm suốt cả bài thơ hóa ra chính là bản thân mình thuở còn trong trẻo.

Bài thơ đẹp ở chỗ hành trình tìm kiếm đi từ ngoài vào trong, từ thiên nhiên đến tình yêu, từ tình yêu đến mẹ, từ mẹ đến tuổi thơ - mỗi lớp là một tầng sâu hơn của tâm hồn con người.

Powered by Froala Editor